Cari Hesap Programı Nedir? Cari Hesap Takibi Nasıl Yapılır?
Ekstre, vade ve alacak takibi: örneklerle baştan sona rehber
Cari hesap, bir işletmenin vadeli çalıştığı her müşteri ve tedarikçiyle arasındaki borç ve alacak hareketlerinin tek tek yazıldığı hesaptır. Cari hesap programı ise bu hareketleri, bakiyeyi ve vadeleri kendiliğinden izleyen yazılımdır. Kim ne kadar borçlu, hangi ödeme gecikti, kime ne zaman ödeme yapılacak; hepsi tek listede görünür.
Ay sonunda "bu müşteri bize ne kadar borçluydu?" diye eski faturaları karıştırıyorsanız yalnız değilsiniz. Bu rehber cari hesabın ne olduğunu, ekstrenin nasıl okunduğunu ve alacağınızı yedi adımda nasıl kontrol altına alacağınızı örneklerle anlatıyor.
Cari hesap nedir, cari hesap programı ne işe yarar?
Cari hesap, vadeli çalıştığınız her müşteri ve tedarikçi için tutulan borç-alacak kaydıdır: kestiğiniz fatura müşterinin borcunu artırır, gelen ödeme azaltır. Cari hesap programı bu kayıtları tutan, her carinin bakiyesini ve vadesini anlık gösteren ve ekstreyi hazırlayan yazılımdır.
Cari hesap nedir?
Günlük ticarette "cari hesap" denince çoğunlukla açık hesap kastedilir: mal ya da hizmet bugün verilir, bedeli anlaşılan vadede ödenir. Aradaki sürede hangi faturanın kesildiği, ne kadarının ödendiği ve ne kaldığı bu hesapta izlenir. Her müşteri ve tedarikçi için ayrı bir hesap açılır; bu hesapların her birine kısaca "cari" denir.
Türk Ticaret Kanunu'ndaki cari hesap sözleşmesi ise ayrı bir şeydir: tarafların yazılı olarak yaptığı, kendine özgü kuralları olan bir sözleşmedir [1]. Çoğu işletmenin günlük cari takibi böyle bir sözleşme olmadan yürür. Farkı cari hesap sözleşmesi bölümünde anlatılıyor.
Cari hesap programı nedir?
Cari hesap programı, cari kayıtlarını defterden ya da dağınık tablolardan toplamak yerine kendiliğinden izleyen bir yazılım türüdür. Tipik olarak şu altı işi yapar:
- Her müşteri ve tedarikçi için cari kart açar; vergi, iletişim ve vade bilgilerini saklar.
- Kesilen ve gelen faturaları, tahsilatları ve ödemeleri ilgili cariye işler.
- Her işlemden sonra bakiyeyi yeniden hesaplar.
- Vadesi gelen ve geçen alacakları listeler.
- Ekstreyi hazırlar ve karşı tarafa gönderir.
- Bakiyeleri vadeye ve geciken güne göre raporlar.
Cari hesap takibi, ön muhasebe işlerinin merkezindedir. Kesilen fatura, gelen havale ya da kasa ve banka hesapları arasındaki her hareket sonunda bir carinin bakiyesine dokunur.
Kimler kullanır?
Vadeli satış ya da alış yapan hemen her işletme: toptancı, distribütör, imalatçı, hizmet firması, inşaat taşeronu. Peşin çalışan bir perakendecide cari sayısı azdır; toptan satış yapan bir gıda dağıtıcısında yüzlerce cari olur.
İzmir'de bir kırtasiye toptancısı 140 okul ve kırtasiyeyle 30 gün vadeli çalışıyor. Defterde her ay sonu "kim ödedi, kim ödemedi?" sorusu yarım gün sürüyor. Cariler bir yazılımda tutulunca aynı liste, bakiyesi ve geciken günüyle birlikte bir bakışta açılıyor.
- Banka cari hesabı: bankadaki vadesiz hesabınızdır; müşteri ya da tedarikçi takibiyle ilgisi yoktur.
- Borsadaki T1, T2 bakiyeleri: aracı kurum ekranında hisse işlemlerinin takas günlerine göre hesaptaki nakdi gösterir.
- SGK, KYK ya da faturalardaki "cari hesap borcu": kurumun ya da abone olduğunuz firmanın sizinle olan hesabında ödenmemiş tutardır.
- Cari oran: dönen varlıkların kısa vadeli borçlara bölünmesiyle bulunan bir likidite göstergesidir; cari hesap takibiyle karıştırılmamalı.
Bir yazılımın bu işleri ekranda nasıl yaptığını görmek isterseniz cari takip programının özellikleri ve ekranları ayrı bir sayfada anlatılıyor. Bu rehber ise kavramlara ve yönteme odaklanıyor.
Cari hesap kavramları
Cari hesabı okumak için altı kavram yeter: borç ve alacak, bakiye, cari kart, cari kod, vade ve devir. Hepsi aynı soruya cevap verir: kim kime ne kadar borçlu ve bu borç ne zaman ödenecek?
Borç ve alacak
Müşteri carisinde kestiğiniz fatura borç sütununa yazılır, çünkü müşteri size borçlanır. Ondan gelen ödeme alacak sütununa yazılır ve borcu kapatır. Tedarikçi carisinde tersi olur: gelen fatura alacak, yaptığınız ödeme borç tarafına geçer.
Borç bakiyesi, alacak bakiyesi
Bakiye, borç ve alacak toplamları arasındaki farktır. Müşteri carisi borç bakiyesi veriyorsa müşteri size borçludur; olağan durum budur. Alacak bakiyesi veriyorsa müşteri fazla ödemiş ya da avans vermiştir. Tedarikçide olağan olan alacak bakiyesidir, yani siz ona borçlusunuz.
| İşlem | Müşteri carisinde | Tedarikçi carisinde |
|---|---|---|
| Fatura | Borç | Alacak |
| Tahsilat / ödeme | Alacak (tahsilat) | Borç (ödeme) |
| İade faturası | Alacak | Borç |
| Olağan bakiye | Borç bakiyesi: müşteri size borçlu | Alacak bakiyesi: siz tedarikçiye borçlusunuz |
| Ters bakiye | Alacak bakiyesi: fazla ödeme ya da avans | Borç bakiyesi: siz fazla ödediniz ya da avans verdiniz |
Cari kart
Cari kart, bir müşteri ya da tedarikçinin kimlik sayfasıdır. Eksik açılan kart sonradan sorun çıkarır: vergi numarası yanlışsa belge yanlış alıcıya gider, vade günü boşsa geciken alacak listede görünmez. Aynı kart teklif, sipariş ve fatura için de kullanılır; adım adım anlatım cari kart nasıl açılır kılavuzunda.
| Alan | Örnek değer | Neden önemli? |
|---|---|---|
| Unvan | Örnek Gıda Dağıtım Ltd. Şti. | Fatura ve ekstrede görünen ad |
| VKN / TCKN | 10 haneli vergi numarası | Belge türü ve alıcı buna göre belirlenir |
| Vergi dairesi | Firmanın bağlı olduğu daire | Faturanın zorunlu alanı |
| İletişim | Muhasebe biriminin e-postası, yetkili kişi | Ekstre ve hatırlatma doğru kişiye gider |
| Cari türü | Müşteri, tedarikçi ya da ikisi | Raporlar ayrışır |
| Cari kod | M-0042 | Hızlı arama ve raporlama |
| Vade günü | 30 gün | Vadesi geçenler listesinin temeli |
| Risk limiti | 150.000 ₺ | Aşılırsa yeni sevkiyatı onaya bağlamak için |
| Para birimi | TL (dövizli müşteride EUR ya da USD) | Kur farkı izlenir |
| e-Fatura mükellefiyeti | Evet | e-Fatura mı e-Arşiv mi kesileceğini belirler |
Vergi numarası ve mükellefiyet bilgisi doğru girilirse e-Fatura ve e-Arşiv belgeleri ilk seferde doğru türde kesilir.
Cari kod
Cari kod, kartı kısa ve tekil bir numarayla bulmanızı sağlar. Basit bir düzen yeter: türü gösteren bir önek ve sıra numarası. Bu kod, mali müşavirin resmî defterde kullandığı hesap numarasından bağımsızdır; ikisinin karşılığını bir listede tutmak yeterlidir.
| Önek | Sıra | Örnek | Ne zaman? |
|---|---|---|---|
| M | 4 hane | M-0001 | Müşteriler |
| T | 4 hane | T-0001 | Tedarikçiler |
| Bölge ya da şube | 4 hane | M-IZM-0001 | Birden çok şube ya da satış bölgesiyle çalışanlar |
| Muhasebe karşılığı | – | 120.01.001 | Mali müşavirin bilanço esasındaki defterinde aynı müşterinin hesabı |
Açık hesap ve vade
Açık hesapta mal teslim edilir, bedel vadede ödenir. Vade faturada ya da sözleşmede yazılır; cari kartta tanımlı vade günü her yeni faturaya kendiliğinden uygulanır. Vadesi yazılmamış faturada gecikmenin ne zaman başladığı alacak takibi bölümünde anlatılıyor.
Cari dönem ve devir
Cari dönem, hareketlerin izlendiği zaman aralığıdır; çoğu işletmede takvim yılıdır. Dönem kapanırken her carinin bakiyesi yeni döneme devir (açılış) bakiyesi olarak aktarılır. Ekstrenin ilk satırı bu yüzden çoğu zaman "Devir"dir.
Cari hesap ekstresi nedir, nasıl okunur?
Cari hesap ekstresi, bir carinin seçilen dönemdeki bütün hareketlerini tarih sırasıyla ve her satırdan sonraki bakiyeyle gösteren dökümdür. Okurken üç şeye bakılır: baştaki devir, borç ve alacak sütunları ve son satırdaki bakiyenin yönü.
Ekstrede neler bulunur?
Başlıkta tarafların unvanı, dönem ve para birimi; satırlarda tarih, belge numarası, açıklama, vade, borç, alacak ve yürüyen bakiye yer alır. Bakiyenin yanındaki (B) harfi borç, (A) harfi alacak bakiyesini gösterir.
- Taraf
- Örnek Yapı Malzemeleri Ltd. Şti.
- Dönem
- 01.09–31.10.2026
- Para birimi
- TL
- Ekstre tarihi
- 31.10.2026
| Açıklama | Tarih | Belge | Vade | Borç | Alacak | Bakiye |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Devir | 01.09 | 18.400,00 ₺ | 18.400,00 ₺ (B) | |||
| Satış faturası Vadesi geçti | 05.09 | FTR-101 | 05.10 | 42.000,00 ₺ | 60.400,00 ₺ (B) | |
| Havale (devir bakiyesi) | 12.09 | HVL | 18.400,00 ₺ | 42.000,00 ₺ (B) | ||
| Satış faturası | 20.09 | FTR-109 | 19.11 | 26.500,00 ₺ | 68.500,00 ₺ (B) | |
| Kısmi tahsilat (FTR-101) | 06.10 | HVL | 30.000,00 ₺ | 38.500,00 ₺ (B) | ||
| İade faturası (FTR-109, 10 koli) | 09.10 | İAD-07 | 2.650,00 ₺ | 35.850,00 ₺ (B) | ||
| Vade farkı faturası (FTR-101) | 15.10 | FTR-121 | 14.11 | 180,00 ₺ | 36.030,00 ₺ (B) | |
| Satış faturası | 28.10 | FTR-130 | 27.11 | 9.700,00 ₺ | 45.730,00 ₺ (B) | |
| Toplam | 96.780,00 ₺ | 51.050,00 ₺ | 45.730,00 ₺ (B) |
- Açıklama 1: Devir: önceki dönemden gelen bakiye. Önceki ekstrenin son satırıyla aynı olmalıdır.
- Açıklama 2: Vadesi geçmiş: FTR-101'in vadesi 05.10'du. 30.000 ₺ ödendi, 12.000 ₺ hâlâ açık; satır bu yüzden vurgulu.
- Açıklama 3: Kısmi tahsilat: açıklamaya hangi faturanın kapandığı yazılırsa açık tutar doğru izlenir.
- Açıklama 4: İade: 26.500 ₺'lik faturadaki 10 koli geri geldi. İade faturası müşterinin borcunu azaltır, bu yüzden alacak sütunundadır.
- Açıklama 5: Vade farkı: geç ödenen tutar için ayrıca kesilen fatura; borcu artırır.
Satır satır okuma
Ekstreyi yukarıdan aşağı okuyun. Önce devrin önceki dönemle tuttuğuna bakın, sonra her faturanın yanına onu kapatan ödemeyi koyun; eşi olmayan fatura açık kalandır. Son satırdaki (B), müşterinin size 45.730 ₺ borçlu olduğunu söyler. Ama bu tutarın tamamı gecikmiş değildir: yalnız FTR-101'den kalan 12.000 ₺'nin vadesi geçmiştir.
Bakiye neden beklenenden farklı çıkar?
Karşı tarafın ekstresi sizinkiyle tutmuyorsa neden çoğunlukla şu dördünden biridir:
- Faturası kesilmemiş teslimat. Mal irsaliyeyle gitmiş ama fatura henüz kesilmemişse fark doğar. Fatura, teslimden itibaren en geç 7 gün içinde düzenlenmelidir [2]; her irsaliye faturasıyla eşleştirilirse bu fark kapanır.
- Yanlış cariye işlenen tahsilat. Aynı gruptaki iki firmanın ödemesi kolayca karışır.
- Yolda olan ödeme ya da çek. Karşı taraf ödemeyi göndermiş, siz henüz kaydetmemişsinizdir.
- Tek tarafta işlenen belge. İade, iskonto ya da vade farkı faturası bir tarafta kayıtlı, öbüründe değildir.
Haftalık bakiye kontrolü bu farkları büyümeden yakalar.
Ekstre nasıl istenir?
Ekstre isterken dönemi ve para birimini belirtin. Kısa bir e-posta yeter:
Merhaba, 1 Ocak – 30 Eylül dönemine ait cari hesap ekstrenizi TL olarak paylaşabilir misiniz? Kayıtlarımızla karşılaştırıp varsa farkı aynı hafta içinde size bildireceğiz. Teşekkürler.
Cari hesap takibi adım adım nasıl yapılır?
Cari hesap takibi yedi adımda yapılır: kartı eksiksiz açmak, açılış bakiyesini mutabık kalarak girmek, belgeleri günü gününe işlemek, tahsilatı faturayla eşleştirmek, vade ve risk limitini tanımlamak, her hafta vadesi geçenlere bakmak ve dönem sonunda mutabakat yapmak. İlk üç adım kurulumdur, son dördü alışkanlıktır.
-
Kartı eksiksiz açın. Unvan, vergi numarası, vade günü ve risk limiti boş kalmasın; eksik alan sonraki bütün adımları zayıflatır. Elinizde bir müşteri tablosu varsa kartları tek tek yazmak yerine Excel'deki cari listesini aktarmak daha hızlıdır.
-
Açılış bakiyesini mutabık kalarak girin. Her carinin başlangıç bakiyesini, karşı taraftan aldığınız ekstreyle karşılaştırarak girin. Yanlış bir açılış bakiyesi sonraki bütün ekstreleri yanlış başlatır.
DikkatAçılış bakiyesini tek tutar olarak değil, açık faturalar hâlinde girin. Böylece hangi faturanın vadesinin ne zaman dolduğu ilk günden görünür.
-
Belgeleri günü gününe işleyin. Kesilen ve gelen faturalar, iadeler ve tahsilatlar aynı gün kayda girsin. Alınan ve verilen çekleri vadesiyle bir çek ve senet portföyü içinde izleyin. Bir hafta biriken belge, ekstrede açıklanamayan farka dönüşür.
-
Tahsilat ve ödemeyi faturayla eşleştirin. Gelen her parayı ilgili cariye ve mümkünse kapattığı faturayla birlikte kaydedin; tahsilatın kaydı ne kadar ayrıntılıysa vadesi geçen tutar o kadar doğru çıkar. Kartla alınan ödemelerde POS tahsilatları cariye tahsil edilen tutarla işlenir; banka komisyonu ayrı bir gider olarak kaydedilir.
Cari Plus'ta: Müşteriye ödeme bağlantısı gönderilir, ödenen tutar anında cariye işlenir. Cari Plus işlem başına komisyon almaz; ödeme kuruluşunun kendi ücretleri ayrıdır. Online tahsilat
-
Vade ve risk limitini tanımlayın. Her cari için bir vade günü ve bir risk limiti belirleyin. Risk limiti, bir müşteride ödenmemiş olarak taşımayı kabul ettiğiniz en yüksek tutardır. Limit aşıldığında yeni sevkiyatı bir yetkilinin onayına bağlayın. Limitin nasıl belirleneceği alacak takibi bölümünde.
Cari Plus'ta: Cari vadeleri nakit akışı planına girer; gelecek dönemin tahsilat ve ödemeleri projeksiyonla birlikte planlanır. Nakit akışı
-
Her hafta ekstreye ve vadesi geçenlere bakın. Haftada bir, vadesi geçen alacakları tutara ve gecikme gününe göre sıralayın; en büyük ve en eski tutardan başlayın. Aynı listede o hafta vadesi gelen kendi ödemelerinizi de görün.
Cari Plus'ta: Vadesi gelen ödeme için hatırlatma, işletmenin WhatsApp numarasından kendiliğinden gider; ödeme gelince teşekkür mesajı gönderilir. WhatsApp ile hatırlatma
-
Dönem sonunda mutabakat yapın. Ay ya da çeyrek sonunda büyük carilere ekstre gönderin ve bakiyeyi yazılı olarak teyit edin. Ayrıntısı mutabakat bölümünde.
Cari Plus'ta: Müşteri, isteğe bağlı müşteri portalında kendi ekstresini görür; mutabakatı buradan onaylar ya da itiraz eder. Cari portal
Konya'da tarım makinesi yedek parçası satan bir firma, 85 bayi ve kooperatifle vadeli çalışıyor. Kurulum haftasında kartlara vade günü ve risk limiti giriliyor, açık faturalar tek tek aktarılıyor. Artık her pazartesi sabahı ilk iş vadesi geçenler listesi açılıyor ve en büyük beş tutar için telefon ediliyor.
Bu adımları uygularken karşılaşılan pratik sorunlar için KOBİ'ler için cari hesap yönetimi ipuçları yazısına da bakabilirsiniz.
Alacak takibi: vade, yaşlandırma ve risk limiti
Alacak takibi, açık alacakları yaşına göre sıralayıp en eskisinden başlayarak tahsil etmektir. Bunun için üç araç yeter: her faturanın vadesi, alacakların yaşlandırması ve her müşteri için bir risk limiti.
Vade ve ortalama vade
Her faturanın kendi vadesi vardır. Birden çok açık faturası olan müşteride ortalama vade, bu vadeleri tutarlarla ağırlıklandırıp tek tarihe indirir; büyük faturanın vadesi sonucu daha çok etkiler.
Alacak yaşlandırma
Yaşlandırma, vadesi geçmiş alacakları geciken gün sayısına göre dilimlere ayırmaktır. Dört dilim çoğu işletmeye yeter: 0–30, 31–60, 61–90 ve 90 günden eski. Dilim ne kadar eskiyse tahsil etmek o kadar zorlaşır.
| Dilim | Tutar | Pay |
|---|---|---|
| 0–30 gün | 48.600,00 ₺ | %54 |
| 31–60 gün | 21.400,00 ₺ | %24 |
| 61–90 gün | 11.300,00 ₺ | %12 |
| 90 günden eski | 8.700,00 ₺ | %10 |
| Toplam | 90.000,00 ₺ | %100 |
| Müşteri | 0–30 gün | 31–60 gün | 61–90 gün | 90 günden eski | Toplam |
|---|---|---|---|---|---|
| A Market | 22.000 | 9.400 | – | – | 31.400 |
| B İnşaat | 15.600 | – | 11.300 | – | 26.900 |
| C Otel | 11.000 | 12.000 | – | 8.700 | 31.700 |
| Toplam | 48.600 | 21.400 | 11.300 | 8.700 | 90.000 |
Tabloyu Toplam sütunundan sola doğru okuyun: Toplam'dan hemen önceki sütun en eski alacaktır. Bu örnekte önce C Otel'in 90 günü aşan 8.700 ₺'si, sonra B İnşaat'ın 61–90 dilimindeki 11.300 ₺'si aranır. B İnşaat'ın toplamı A Market'ten küçük olduğu hâlde önce o aranır; sırayı toplam tutar değil, alacağın yaşı belirler.
Raporun nasıl kurulduğu yaşlandırma raporu yazısında ayrıntılı. Bir müşterinin dağınık vadelerini tek tarihe indirmek isterseniz ortalama vade hesaplama aracını kullanabilirsiniz.
Risk limiti nasıl belirlenir?
Risk limiti için herkese uyan tek bir rakam yoktur; müşterinin alım hacmi, ödeme geçmişi ve verdiği teminat birlikte değerlendirilir. Pratik bir başlangıç: limiti müşterinin bir vade süresindeki olağan alımı kadar koyun, ödemeler aksadıkça düşürün. Vadesi gelmemiş çek ve senetler de riske dahildir; senetli taksit ile satış yapıyorsanız açık taksitler limitten düşülür. Ayrıntılı yöntem için kredi limiti belirleme yazısına bakın.
Ticari işlerde ödeme süresi ve temerrüt
Ticari işletmeler arasındaki mal ve hizmet tedarikinde Türk Ticaret Kanunu'nun 1530. maddesi ödeme süresine kural koyar [1]. Borçlu, sözleşmede yazan tarihte ödemezse ihtara gerek olmadan temerrüde düşer. Ödeme günü kararlaştırılmamışsa temerrüt, faturanın alınmasını izleyen 30 gün sonunda başlar.
Sözleşmedeki ödeme süresi en çok 60 gün olabilir. Süre açıkça kararlaştırılırsa ve alacaklı için ağır bir haksızlık değilse uzatılabilir; ancak alacaklı KOBİ ya da tarımsal veya hayvansal üreticiyse ya da borçlu büyük işletmeyse 60 gün kesin sınırdır [1].
Mal ve hizmet tedarikinde sözleşmede faiz oranı yoksa ya da sözleşme hükmü geçersizse 2026 için yıllık temerrüt faizi oranı %43,00 olarak ilan edildi [3]. Alacaklı ayrıca tahsil masrafları için en az 2.020 TL asgari giderim tutarı isteyebilir [3]. Oranı ve tutarı Merkez Bankası her yıl ocak ayında ilan eder.
Vadesi geçen alacakta ne yapılır?
Sıra bellidir: önce nazik bir hatırlatma, sonra güncel ekstre, ardından telefonla ya da yüz yüze görüşme, en son yazılı ihtar. Hatırlatma günlerini bir tahsilat takvimine yazmak, işin araya kaynamasını önler.
Tacirler arasında temerrüt ihbarı noter, taahhütlü mektup, telgraf ya da güvenli elektronik imzalı kayıtlı elektronik posta (KEP) ile yapılır [1]. Mal ve hizmet tedarikinde temerrüt için ihtar gerekmez; yazılı ihtar, alacağın istendiğini belgelemek ve hukuki yola hazırlanmak için gönderilir. Geciken tutar için vade farkı uygulaması da bir seçenektir.
Gecikme tutarını gecikme faizi hesaplama aracıyla hesaplayabilirsiniz; hangi oranın uygulanacağı sözleşmenize bağlıdır. İcra, dava ya da şüpheli alacak gibi konularda karar vermeden önce avukatınıza ve mali müşavirinize danışın.
Tedarikçi carisi ve borç takibi
Tedarikçi carisi, satın aldığınız mal ve hizmetlerin borcunu ve yaptığınız ödemeleri izler. Amaç ödemeyi ne erken ne geç, tam vadesinde yapmak ve nakdinizi buna göre planlamaktır.
Ödeme planı
Gelen her faturayı vadesiyle kaydedin ve haftalık bir ödeme listesi çıkarın. Aynı haftaya yığılan ödemeleri o hafta beklediğiniz tahsilatlarla yan yana koyun. Açık görünüyorsa tedarikçiyle vadeyi önceden konuşmak, son gün ödemeyi ertelemekten iyidir.
Erken ödeme ve iskonto
Bazı tedarikçiler erken ödemeye iskonto verir. Kararı vermeden önce kazancı, paranın o süre kasada kalmasının size sağladığı rahatlıkla karşılaştırın; erken ödeme iskontosu tutarını hesaplamak kararı kolaylaştırır.
Borç yaşlandırma
Alacakta olduğu gibi borçlarınızı da vadesine göre dilimlere ayırın. Vadesi geçmiş borç, tedarikçiyle ilişkiyi ve bir sonraki siparişin koşullarını etkiler; örnek bir düzen tedarikçi borç takibi yazısında.
Gaziantep'te ambalaj üreten bir atölye, ay ortasında üç tedarikçisine toplam 180.000 ₺ ödemesi olduğunu pazartesi listesinde görüyor. Aynı hafta beklenen tahsilat 120.000 ₺. Atölye, en küçük tedarikçiyle vadeyi on gün öteleme konusunda bir hafta önceden anlaşıyor.
Cari mutabakat: bakiyeyi karşı tarafla doğrulamak
Cari mutabakat, aynı tarihteki bakiyeyi karşı tarafla karşılaştırıp doğrulamaktır. Hataları erken yakalar ve olası bir uyuşmazlıkta elinize yazılı bir dayanak verir.
Vadeli çalıştığınız büyük carilerle en az çeyrekte bir, yıl sonunda ise bütün carilerle mutabakat yapmak iyi bir uygulamadır. Ba-Bs formu Eylül 2024 döneminden itibaren verilmiyor [4]. Mutabakat ise önemini koruyor, çünkü bakiyeyi karşı tarafla doğrulamanın yolu hâlâ budur.
Adım adım anlatım için: cari mutabakat nasıl yapılır.
Cari hesap takvimi ve kontrol listesi
Cari takibi her gün birkaç dakika, haftada bir yarım saat ve ayda bir kontrol ister. Aşağıdaki takvim neye ne zaman bakılacağını gösterir; kontrol listesiyle de bunu işaretleyerek izleyebilirsiniz.
Günlük
Kesilen ve gelen faturaları, tahsilatları ve ödemeleri aynı gün ilgili cariye işleyin. Sahada çalışan bir satış ekibiniz varsa sahadan tahsilat da aynı gün kayda girmeli; akşama bırakılan makbuz kaybolabilir.
Haftalık
Vadesi geçen alacakları sıralayın ve hatırlatmaları gönderin. Haftanın ödeme listesini çıkarın, risk limitine yaklaşan carilere bakın.
Aylık
Büyük carilere ekstre gönderin, bankaya gelen tahsilatları cari kayıtlarıyla karşılaştırın ve yaşlandırmayı çıkarın. Ayın belgelerini mali müşavirinize teslim edin.
Yıl sonu
Bütün carilerle mutabakat yapın, ters bakiye veren carileri inceleyin ve tahsil edilemeyecek görünen alacakları mali müşavirinizle konuşun. Kapanan bakiyeler yeni yıla devir olarak geçer.
- Her cari kaydı bir belgeye dayansın.
- Tahsilatı, kapattığı faturayla birlikte işleyin.
- Açılış bakiyesini karşı tarafla mutabık kalarak girin.
- Vadesi geçen alacağı bekletmeyin; hatırlatma sırası baştan belli olsun.
- Vergisel ve hukuki kararlarda mali müşavirinize ve avukatınıza danışın.
Cari hesap muhasebede nasıl izlenir?
Bilanço esasına göre defter tutan işletmelerde müşteri carileri Tekdüzen Hesap Planı'nda 120 Alıcılar, tedarikçi carileri 320 Satıcılar hesabında izlenir [5]. Ön muhasebedeki cari hesap, mali müşavirin bu hesaplara yaptığı kaydın kaynağıdır. İşletme hesabı esasındaki şahıs işletmeleri bu hesap planını kullanmaz; cari takibini yine yapar, resmî kayıt işletme defterindedir.
| Hesap | Ne izlenir? | Ne zaman borç, ne zaman alacak? |
|---|---|---|
| 120 Alıcılar | Senetsiz müşteri alacakları | Satışta borç, tahsilatta alacak |
| 121 Alacak Senetleri | Senede bağlanmış müşteri alacakları | Senet alınınca borç, tahsil edilince alacak |
| 320 Satıcılar | Senetsiz tedarikçi borçları | Alışta alacak, ödemede borç |
| 321 Borç Senetleri | Senede bağlanmış tedarikçi borçları | Senet verilince alacak, ödenince borç |
| 340 Alınan Sipariş Avansları | Teslimden önce müşteriden alınan avans | Alınınca alacak, teslimde borç |
Aynı işlem iki defterde: bakiyeler neden ters görünür?
Sizin müşteri carinizdeki borç bakiyesi, karşı tarafın defterinde alacak bakiyesi olarak durur. Mutabakatta iki tarafın tutarı aynı, yönü ters olmalıdır.
| İşlem | Satıcının defteri | Alıcının defteri |
|---|---|---|
| 10.000 ₺ satış faturası | 120 Alıcılar: borç 10.000 | 320 Satıcılar: alacak 10.000 |
| 10.000 ₺ tahsilat / ödeme | 120 Alıcılar: alacak 10.000 | 320 Satıcılar: borç 10.000 |
| Son bakiye | 0 | 0 |
Ön muhasebe carisi ve resmî defter
Ön muhasebedeki cari ile mali müşavirin defterindeki hesap aynı bakiyeyi göstermelidir; fark varsa genellikle bir belge iki taraftan birinde eksiktir. Ortakların şirketle para hareketleri müşteri ve tedarikçi carilerinden ayrı izlenir; ayrıntısı ortaklar cari hesabı yazısında.
Mali müşavirle iş bölümü
Belge toplama, cari kayıt ve mutabakat işletmenin; hesap planına kayıt, değerleme ve beyan mali müşavirin işidir. Ay sonunda cari listesini ve ekstreleri düzenli bir mali müşavirle veri paylaşımı yoluyla iletmek iki tarafın da işini hızlandırır. Konuyla ilgili diğer anlatımlar ön muhasebe yazıları arasında.
Cari hesap sözleşmesi: Türk Ticaret Kanunu'ndaki anlamı
Cari hesap sözleşmesi, iki tarafın birbirinden olan alacaklarını tek tek istemek yerine kalem kalem hesaba yazıp hesap kesildiğinde çıkan farkı istemeyi kararlaştırdığı sözleşmedir. Türk Ticaret Kanunu'nda (madde 89–101) düzenlenir ve yazılı yapılmadıkça geçerli olmaz [1].
Günlük açık hesaptan farkı
Vadeli satışla yürüyen günlük cari takibi çoğu zaman böyle bir sözleşmeye dayanmaz; taraflar her faturayı kendi vadesinde ister. Sözleşmeli cari hesapta ise kalemler ayrılmaz bir bütündür ve hesap kesilmeden önce hiçbir taraf alacaklı ya da borçlu sayılmaz [1]. Aşağıdaki kurallar yalnız yazılı bir cari hesap sözleşmesi varsa uygulanır.
Hesabın kesilmesi ve itiraz
Hesap, kararlaştırılan devrenin sonunda kesilir; devre kararlaştırılmamışsa kesim günü her yılın 31 Aralık tarihidir [1]. Hesap özetini alan taraf 1 ay içinde noter, taahhütlü mektup, telgraf ya da güvenli elektronik imzalı yazıyla itiraz etmezse bakiyeyi kabul etmiş sayılır [1]. Kesilen bakiye, yeni devrenin ilk kalemi olur.
Faiz
Taraflar faizin anaparaya eklenmesini, yani bileşik faizi, ancak hesap devresi en az 3 ay ise kararlaştırabilir [1].
Sona erme ve zamanaşımı
Sözleşme, süresi dolunca, süresizse fesih bildirimiyle ya da taraflardan birinin iflasıyla sona erer. Bakiye, faiz ve hesap hatasına ilişkin davalar, sözleşme sona erdikten sonra 5 yıl içinde zamanaşımına uğrar [1].
Bir un fabrikası ile bir unlu mamul üreticisi, karşılıklı alım satımlarını yazılı bir cari hesap sözleşmesiyle üç aylık devrelere bağlıyor. Mart sonunda hesap kesiliyor ve fabrika hesap özetini gönderiyor. Üretici 1 ay içinde kanunda sayılan biçimlerden biriyle itiraz etmezse bakiyeyi kabul etmiş sayılır; bakiye nisan devresinin ilk kalemi olur.
Bu rehber sözleşme örneği vermez. Cari hesap sözleşmesi hazırlamadan ya da imzalamadan önce hukukçunuza danışın.
Defter, Excel mi, program mı?
Birkaç vadeli müşteriyle çalışıyorsanız ve kaydı tek kişi tutuyorsa defter ya da Excel yeter. Vadeli müşteri sayısı arttığında, birden çok kişi kayıt girdiğinde ve e-belge kesmeniz gerektiğinde bir cari hesap programı işi kolaylaştırır.
| Yöntem | Kime uygun? | Bakiye ve vade | Paylaşım | Dikkat |
|---|---|---|---|---|
| Defter | Birkaç vadeli müşterisi olan küçük işletme | Elle toplanır | Tek kopya | Toplama hatası, kaybolma riski |
| Excel | Az sayıda cariyle, tek kullanıcıyla çalışan işletme | Formülle hesaplanır | Dosya gönderilir | Formül bozulması, sürüm karışıklığı |
| Bilgisayara kurulu program | Tek ofisten çalışan işletme | Kendiliğinden hesaplanır | Ofis ağında | Ofis dışından erişim sınırlı |
| Bulut program | Birden çok kişi, şube ya da saha ekibiyle çalışan işletme | Kendiliğinden, her yerden | Yetkiyle, aynı anda | Veri dışa aktarma ve sözleşme koşullarına bakın |
Defter ve Excel ne zaman yeter?
Cari sayısı az ve hareketler seyrekse Excel yeterli olabilir. Önerilen sütunlar: tarih, cari kod, unvan, belge no, açıklama, vade, borç, alacak ve bakiye. Her satır bir belgeye dayanmalı, dosya düzenli yedeklenmelidir.
Dövizli çalışıyorsanız her satıra kuru ve TL karşılığını da yazın. Tahsilattaki farkı kur farkı hesaplama aracıyla bulabilirsiniz; ayrıntılar dövizli cari yazısında.
Programa ne zaman geçilir?
Şu işaretlerden ikisi varsa geçişi düşünme zamanıdır:
- Vadesi geçen alacakları bulmak her hafta saatler alıyor.
- Kayıtları birden çok kişi giriyor.
- e-Fatura ya da e-Arşiv kesmeniz gerekiyor.
- Müşterilere düzenli ekstre gönderiyorsunuz.
- Sahada tahsilat yapan bir ekibiniz var.
- Soru 1: e-Fatura ya da e-Arşiv gerekli mi? Evet: Program (e-belge entegre). Hayır: Soru 2.
- Soru 2: Kaydı birden çok kişi mi giriyor? Evet: Bulut program (yetkiyle çok kişi). Hayır: Soru 3.
- Soru 3: Vadeli müşteri sayısı arttı mı? Evet: Programa geçiş zamanı. Hayır: Defter ya da Excel yeter (belgeye dayalı, yedekli).
Geçerken nelere dikkat?
Geçişi dönem başına denk getirin, açılış bakiyelerini açık faturalar hâlinde aktarın ve ilk ay iki sistemi paralel tutup bakiyeleri karşılaştırın. Seçenekleri yan yana görmek için program türlerinin karşılaştırması, ölçütler için program seçim rehberi işinize yarar.
Bulut tabanlı bir ön muhasebe programı cari takibini e-belge, kasa ve stok kayıtlarıyla aynı yerde tutar.
Cari Plus'ta cari hesap takibi
Cari Plus, küçük ve orta ölçekli işletmeler için bulut tabanlı bir ön muhasebe ve e-belge programıdır. Bu rehberde anlatılan cari işlerinin çoğu tek panelde yapılır; aşağıda hangi işin hangi modülle karşılandığını ve neleri yapmadığını bulabilirsiniz.
| Süreç | Ne yapılır? | Modül |
|---|---|---|
| Kart, bakiye, ekstre | Müşteri ve tedarikçi bakiyesi, ekstre, vade ve risk limiti | Cari Takibi |
| Yaşlandırma | Alacak yaşlandırma raporu; yapay zekâ destekli tahsilat riski ve geç ödeme tahmini | Cari Takibi |
| Virman ve mahsup | Cariler arası virman ve mahsup | Cari Takibi |
| Plasiyer | Cariyi plasiyere atama; plasiyer bazında satış ve tahsilat takibi | Cari Takibi |
| Hatırlatma | Fatura, ekstre ve ödeme bağlantısı gönderimi; otomatik vade hatırlatma | WhatsApp Entegrasyonu |
| Müşteri ekranı | Müşteri ekstresini görür, online öder, mutabakatı onaylar ya da itiraz eder | Cari Portal |
| Tahsilat | iyzico ve PayTR ile ödeme bağlantısı; tahsilat anında cariye işlenir | Online Tahsilat, POS |
| Çek, senet, taksit | Portföy, vade, ciro, karşılıksız ve protesto takibi; senetli taksit | Çek ve Senet, Taksit Takibi |
Bütün modüller ve ayrıntıları: Cari Plus özellikleri. Dövizli carisi olan işletmeler için ithalat ve ihracat sayfası TCMB kuru ve kur farkı faturasını anlatıyor.
Vadeli satışın yoğun olduğu toptan ticaret ve hizmet işletmeleri için de sektör sayfaları var.
Neleri yapmaz?
- Bankadan hesap hareketlerini doğrudan çekmez; banka ekstresi Excel'den içe aktarılıp kayıtlarla eşleştirilir.
- Alacağı sizin yerinize tahsil etmez ve yasal takip yapmaz; hatırlatma ve ödeme bağlantısı gönderir.
- e-Defter tutmaz ve bilanço hazırlamaz; bunlar mali müşavirin işidir.
Nasıl denenir?
30 gün ücretsiz deneme var; kredi kartı gerekmez ve deneme bitince otomatik ücret çekilmez. Cari listesi ve açık bakiyeler Excel şablonuyla toplu aktarılır. Paketler ve fiyatlar fiyatlandırma sayfasında; önce görmek isterseniz canlı demo isteyebilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Peşin satışta da cari hesap tutulur mu?
Gerekmez; satış ve tahsilat aynı gün kapandığı için açık bakiye kalmaz. Yine de müşterinin alım geçmişini görmek ya da ileride vadeli çalışma ihtimali varsa kart açmak işe yarar.
Müşteri carisi (120 Alıcılar) alacak bakiyesi verirse ne anlama gelir?
Buna ters bakiye denir: müşteri fazla ödemiş, avans vermiş ya da iade sonrası borcu sıfırın altına inmiştir. Tutar bir sonraki faturadan düşülür ya da müşteriye iade edilir. Teslimden önce alınan avans muhasebede 340 Alınan Sipariş Avansları hesabında izlenir [5]; tutar büyükse mali müşavirinize danışın.
Vade farkı nasıl yansıtılır?
Vadesi geçen alacak için hangi yollar var?
Önce hatırlatma, ekstre ve görüşme denenir. Sonuç alınamazsa tacirler arasında yazılı ihtar noter, taahhütlü mektup, telgraf ya da güvenli elektronik imzalı kayıtlı elektronik posta (KEP) ile gönderilebilir [1]; mal ve hizmet tedarikinde temerrüt için şart değildir, ama alacağın istendiğini belgeler. Ardından icra takibi ya da dava gibi hukuki yollar gündeme gelir. Hangi yolun uygun olduğu alacağın belgesine ve tutarına göre değişir; bu adımlardan önce avukatınıza danışın.
Ortağın şirketten aldığı para nasıl izlenir?
Ortağın şirketten aldığı ya da şirkete koyduğu para, müşteri ve tedarikçi carilerinden ayrı bir ortaklar carisinde izlenir. Bu hesabın vergisel sonuçları olabileceği için kayıt ve kapanış yöntemini mali müşavirinizle belirleyin.
Dövizli müşterinin bakiyesi hangi kurla izlenir?
Dövizli satış, teslim ya da fatura tarihindeki, yani vergiyi doğuran olayın meydana geldiği andaki kurla TL'ye çevrilerek kaydedilir [6]. Dönem sonunda dövizli bakiye Vergi Usul Kanunu'nun 280. maddesine göre değerlenir; döviz cinsinden tutarlarda, her yıl yayımlanan VUK Genel Tebliği uyarınca TCMB döviz alış kuru kullanılır [2] [8]. Bu değerlemeden doğan farka KDV hesaplanmaz, tahsilatta oluşan kur farkı ise kur farkı faturasıyla yansıtılır [7]. Uygulama için mali müşavirinize danışın.
Cari hesap kayıtları kaç yıl saklanır?
Ba-Bs formu kalktı mı?
Evet. VUK Genel Tebliği (Sıra No: 565) ile Form Ba ve Form Bs Eylül 2024 döneminden itibaren verilmiyor [4]. Önceki dönemler için eski kurallar geçerlidir. Cari mutabakat yine de önemini korur: hataları erken yakalar ve uyuşmazlıkta dayanak sağlar.
Müşteriye ne sıklıkla ekstre gönderilmeli?
Vadeli çalıştığınız müşterilere en az ayda bir ekstre göndermek iyi bir uygulamadır. Bakiyesi yüksek ya da ödemesi aksayan müşteride sıklık artırılabilir; dönem sonu mutabakatından önce her büyük cariye güncel ekstre gider.
Ücretsiz cari hesap programı var mı?
Bazı yazılımların sınırlı özellikli ücretsiz sürümü vardır, bazıları ise yalnız deneme süresi sunar. Karşılaştırırken cari ve kullanıcı sınırına, ekstre gönderimine, verilerinizi dışa aktarabilmeye ve destek koşullarına bakın. Bir ürün örneği için ürün bölümüne bakabilirsiniz.
Cari hesap sözlüğü
- Cari hesap sözleşmesi
- Tarafların alacaklarını kalem kalem hesaba yazıp hesap kesildiğinde çıkan farkı istemeyi kararlaştırdığı yazılı sözleşme → sözleşme bölümü.
- Hesap kesimi
- Hesap devresinin sonunda kalemlerin kapatılıp bakiyenin çıkarılması.
- Açık hesap
- Malın bugün teslim edildiği, bedelin anlaşılan vadede ödendiği çalışma biçimi.
- Borç bakiyesi
- Borç toplamının alacak toplamından fazla olması; müşteri carisinde olağan durum.
- Alacak bakiyesi
- Alacak toplamının borç toplamından fazla olması; tedarikçi carisinde olağan durum.
- Cari kod
- Cari kartı tekil olarak tanımlayan kısa kod, örneğin M-0001 → kavramlar.
- Ortalama vade
- Birden çok faturanın vadesinin tutarlarla ağırlıklandırılarak tek tarihe indirilmesi.
- Vade farkı
- Vadeli satışta ya da geç ödemede bedele eklenen tutar; geç ödemede ayrı faturayla yansıtılır.
- Temerrüt
- Borçlunun vadesinde ödemeyerek düştüğü gecikme durumu → alacak takibi.
- Şüpheli alacak
- Tahsili şüpheli hâle gelen alacak; vergisel durumu için mali müşavirinize danışın.
- Devir (açılış) bakiyesi
- Önceki dönemden yeni döneme aktarılan bakiye; ekstrenin ilk satırı.
- Cari oran
- Dönen varlıkların kısa vadeli borçlara oranı; kısa vadeli ödeme gücünü gösterir, cari hesap takibiyle karıştırılmamalı.
Bu yazı işinize yaradı mı?
Teşekkürler, geri bildiriminiz alındı.
Kaynaklar
Son kontrol: 31.10.2026. Bağlantılar resmî metinlere gider.
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (m. 18/3, 82, 89–101, 1530). www.mevzuat.gov.tr (erişim 31.10.2026)
- 213 sayılı Vergi Usul Kanunu (m. 231/5, 253, 280). www.mevzuat.gov.tr (erişim 31.10.2026)
- Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, TTK Md. 1530 Uyarınca Belirlenen Temerrüt Faiz Oranı ve Asgari Giderim Tutarı; Mal ve Hizmet Tedarikinde Geç Ödemelerde Uygulanacak Temerrüt Faiz Oranı ve Asgari Giderim Tutarı Hakkında Tebliğ, RG 02.01.2026, 33125. www.tcmb.gov.tr · www.resmigazete.gov.tr (erişim 31.10.2026)
- Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği (Sıra No: 565), RG 25.09.2024, 32673. www.resmigazete.gov.tr (erişim 31.10.2026)
- 1 Sıra No'lu Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği, RG 26.12.1992, 21447 mükerrer. www.resmigazete.gov.tr (erişim 31.10.2026)
- 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu (m. 24/c, 26). www.mevzuat.gov.tr (erişim 31.10.2026)
- Katma Değer Vergisi Genel Uygulama Tebliği (III/A-5.2, III/A-5.3), RG 26.04.2014, 28983. www.mevzuat.gov.tr (erişim 31.10.2026)
- Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği (Sıra No: 590), 2025 yılı değerlemesine esas kurlar, RG 24.01.2026, 33147. www.resmigazete.gov.tr (erişim 31.10.2026)
Bu rehber genel bilgilendirme amaçlıdır ve tavsiye niteliği taşımaz; 2026 mevzuatına göre hazırlanmıştır. İşletmenize özel kararlar için mali müşavirinize, hukuki adımlar için avukatınıza danışın.
